D O U A N I E R S

 

U N I F O R M E N

 

 

Prachtige afbeelding van een napoleontische douanier der brigade,

in volledig tenue, i.p.v. een sjako draagt hij nog de grote zwarte steek

 

 

 

 

Authenticiteit

 

In de re-enactment hobby streeft men naar een zo authentiek als mogelijke kleding.

Veel van de research gaat dan ook naar het vinden van informatie over deze oude

uniformen. Je kunt je voorstellen dat veel van deze informatie, na meer dan 200 jaar,

zeer moeilijk of in sommige gevallen zelfs geheel niet meer terug te vinden is.

 

 

 

 

Bronnen

 

Hedendaagse belangrijke bronnen zijn natuurlijk te vinden op het internet, maar

ook contacten met musea of privé verzamelaars van uniformen en oude bewaard

gebleven boeken / geschriften kunnen voorzien in informatie. Al deze bronnen werden

benut door ons om een zo compleet mogelijk beeld te krijgen van de uniformen die

werden gebruikt door de douane brigades in eind 1812-1815.

 

 

Na drie jaar research (samen met contacten in Nederland en uit andere landen),

kunnen we nu wel stellen een goed en compleet beeld te hebben. 

 

 

Aan de andere minder bekende en minder voorkomende (voornamelijk administratieve

eenheden) binnen de toenmalige douane, is tot nu toe nog weinig tot geen research

besteed, misschien dat dit nog een 'to do' is voor in de nabije toekomst.

 

 

 

 

Oude Uniform Reglementen

De nu bij ons bekende uniform reglementen zijn in verhouding met uniform

reglementen voor legereenheden erg miniem. Alles is globaal omschreven zonder echt

in details te treden. Zeker is dat de variatie in hungebruikte uniformen erg groot was,

dit met betrekking op model, materiaal, aantal knopen, geen of welbiezen op je

overjas, modellen pompon of sjakoplaat etc etc, model sabelkwast etc etc. Dit

geven oudere bronnen ook al aan (E.Fort, begin 20ste eeuw).

 

 

 

 

Non reglementair

 

Zoals toen ook al gebeurde in het regulaire leger, werd er in de latere jaren veel

non reglementair toegepast op de uniformen van douane eenheden, vaak aan

overdaad en ook werden de uniformen meer 'militair'. Met meer gebruik van

uniformstukken en rangen herkenning zoals die ook gebruikt werden in het leger,

(bijvoorbeeld de sjako). Dit zal zeker ook te maken hebben met het feit dat juist in die

latere jaren steeds meer eenheden douaniers militair werden ingezet en deze

herkenbaar moesten zijn voor de andere troepen in het veld.

 

 

 

 

 

 

DOUANIERS SJAKO

 

 

Sjako model 1812, reproductie.

 

 

Dit is het model zoals wij het

dragen in binnen de vereniging.

Samen met een sjakoplaat

model 1812

(afgeleid van het standaard

Franse model infanterie

sjakoplaat)

 

Hoge wollen (carot) pompon in

donkergroen en rood. Donkergroen

simpel geweven galon.

Leren kokarde

tricolore.

 

 

 

 

Prachtige originele douaniers sjako

met hoge pluim (plume), (in bezit van

de familie Hare uit Canada).

 

Plume;

Hoogte 47cm, donkergroene hanen

veren eindigend in een witte punt.

 

 

 

 

Originele sjako,

tentoongesteld in Bordeaux

 

 

 

 

Originele sjako van een douanier,

tentoongesteld in het

douanemuseum te Bordeaux

(Frankrijk),

 

vroeg model sjako met 'chavrons'

(leren versteviging strips aan de

zijkanten). Deze werden later

niet meer toegepast.

 

Sjako werden voor het Franse leger

etc, ingevoerd in 1806.

 

 

 

 

 

Douanier (1812-1815) in tenue de campagne

(Knotel) en sjako (bedekt door een couvre,

gewaxte stoffen doek)

 

 

 

Brigade eenheden in 1813 droegen voornamelijk

de sjako als hoofddeksel, de zwarte steek

(bicorne) was toen eigenlijk al grotendeels

vervangen. (deze werd wel nog steeds door

administratieve rangen gedragen).

 

De sjako is een wol met jute en leren koonachtig 

gevormd hoofddeksel, met een binnenmuts gemaakt

van dik linnen. Deze binnenmuts is voorzien van

een koord, dat kan worden samengetrokken om

het kleiner of groter te maken.

 

Ook zit er aan de achterzijde van de sjako een

koperengesp, om de sjako eventueel te versmallen

en hij zo beterom het hoofd past.

 

 

 

 

Sjako afbeelding, opgetekend in de Napoleontische

periode.Wat vooral opvalt zijn de kinband

knoppen met jachthoorn, die ook gebruikt werden

door de lichte infanterie.

 

 

 

Aan de voorzijde van de sjako gemonteerd een

metalen plaat van koper (verschillende modellen,

meestal voorzien van de Franse adelaar).

 

Echt gereglementeerd m.b.t. de sjakoplaat was

er echter niks, dit resulteerde dan ook in een reeks

van allerlei verschillende modellen en vormen van

deze platen.

 

Verder aan de zijkanten bevestigd koperen of

ijzeren (vaak ook vertinde) kinbanden met aan

het uiteinden een lederen veter.

 

Een lederen kokarde tricolore in de kleuren van

de Franse vlag en op top een versiering,

meestal een pompon in de kleur(en); groen,

rood of wit, of een hoge veren pluim (plume),

in groen, soms voorzien met witte of rode punt.

 

Ook werd er later vaak groen galon gebruikt op

de sjako (in een enkele brede of dubbele uitvoering)

toegepast.

 

 

 

 

Prachtige sjakoplaat, een model dat overeenkomt

met de sjakoplaat zoals gebruikt bij sommige

garde eenheden.

 

 

 

 

 

 

 

 

BONNET DE POLICE

 

 

 

Bonnet de police, reproductie,

zoals wij hem dragen.

 

Gemaakt naar een authentiek

patroon, afgebeeld op de website

van het 8eme linie regiment.

 

Groene wol met wit koord.

Witte simpele galonrand en

een groene met rode kwast.

 

 

 

 

Nog een douanier, afgebeeld

met een bonnet de police.

Bron onbekend.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tekening gemaakt in de vroege 20ste eeuw door

historicus en artiest E.Fort. Afgebeeld een

prepose in petit tenue, met bonnet de police.

 

 

Een 'bonnet de police' is een typisch hoofddeksel uit

de Napoleontische periode,gedragen door vele

eenheden binnen het leger  maar ook daarbuiten.

 

Was men niet in dienst en/of verbleef men in het

bivak of kazerne, dan werd deze gedragen. Men

droeg bijna altijd iets op zijn hoofd.

 

Een bonnet was er in vele variaties, vaak voorzien

van allerlei soorten galon. Het bonnet van een

douanier was gemaakt uit idem groene stof als

de habit (overjas) en broek, voorzien van wit koord,

en een witte bredere galon rand. De binnenmuts

is gemaakt van linnen.

 

 

Ook voor een douane police de bonnet ontbreken

echte reglementen, er zijn slechts een tweetal

afbeeldingen van bekend. Beide staan hier

afgebeeld.

 

 

 

 

DOUANIERS HABIT

 

 

 

 

Afbeelding; een prepose

afgebeeld in zijn geheel groene

jas, tenue de campagne,

1812-1815.

 

 

 

 

moderne reproductie, een sous

luitenant (2e luitenant) in

tenue de campagne, 1812-1815.

 

 

 

 

 

Moderne afbeelding; van een

douane tamboer, let op de hoge

pluim met rode tip, 1812-1815.

 

 

 

 

 

Moderne afbeelding,

douane receveur particulier,

(belastinginner).

 

 

 

KLIK

KLIK

 

Het compleet afgebeeld en

beschreven uniform van een

luitenant der douane brigade

 

 

 

 

 

 

 

Douanier a cheval, in zijn gereglementeerd

uniform uit 1812

 

 

(Beschreven wordt de habit van de prepose,

sous luitenant en luitenant,

de tamboer en receveur (belastinginner), die ook

door een van onze leden

wordt uitgebeeld).

 

 

 

Originele habit (overjas) uit 1812 van waarschijnlijk

een prepose of administratieve kracht van een douane

bureau.(Douane en accijnsmuseum Rotterdam).

 

 

Prepose

De overjas (habit) van een prepose, bestond uit verschillende

modellen, genoemd wordt onder andere het model surtout.

Deze overjas werd geheel gemaakt uit een donkergroene stof

(lakense wol), de voering vaak gemaakt van linnen.

 

Biezen

Waarschijnlijk werd in sommige arrondissementen later ook

de habit voorzien van witte biezen.

 

Aan de  voorzijde negen grote verzilverde knopen (25mm),

die een adelaar  laten zien met eromheen de tekst

'Douanes Imperiales' en boven de adelaar het alziende oog.

 

Aan de mouw van de prepose 2 of 3 kleine knopen (15mm)

en een uitstekende punt op de mouwomslag. Op de schouders

geen of driepuntige epauletten, vastgehouden door een klein

model knoop. Op de flappen van de habit vier witte wollen of

vier zilver gestikte adelaars.

 

 

Sous luitenant

Droeg in principe dezelfde habit als een prepose. Alleen was

deze op de mouwen voorzien van vier korte bredere (3cm?)

zilveren galonstrepen, met elk op het einde een

kleine knoop.

 

De andere mouwknopen zoals voorzien bij een prepose

ontbraken en was de omslag van de mouwen recht

afgezoomd, zonder punt.

 

 

Luitenant

Droeg ook een geheel groenen habit, idem als de sous

luitenanten en prepose, maar dan voorzien van 4 strepen

zilvergalon op de kraag, met of zonder kleine knoop.

 

Dit galon was gemaakt van een speciaal galon,

waarschijnlijk alleen gebruikt door douane eenheden.

 

Een bron uit Frankrijk vermeld nog het gebruik van galon

zoals dit voorkwam bij de chausseurs te voet, het galon

van de 'Hare jas' laat zien dat dit echter niet helemaal

klopt.

 

Het galon is 9,5 cm lang en elke streep bestaat uit twee

smallere gedeelten zilver galon van elk 1.5 cm breed.

Elke van de vier strepen is dus in totaal 3cm breed.

 

 

 

 

Origineel apart galon op een luitenants habit uit 1809,

Familie Hare uit Canada. Als reproductie nog nergens

te verkrijgen.

 

 

Tamboer

Dezelfde habit als van een prepose etc, alleen voorzien

van een breed zilvergalon op kraag en uiteinden van de

mouw, de mouwomslagen ook weer voorzien van een

punt.

 

 

Douane receveur particulier

Deze functie valt eigenlijk onder administratieve gedeelte

van het douanes imperiales corps, maar wordt hij hier

toch besproken, mede omdat een van onze leden deze

uitbeeld.

 

Een geheel groene habit, voorzien van een enkel

13 mm smal zilvergalon op de mouw en op de kraag,

drie kleine douane knoopjes binnen de mouw omslag,

die ook geen punt heeft.

 

 

 

 

 

 

DOUANIERS

BAUDRIER PLAAT

 

 

 

tekening (20ste eeuw) van Lienhart

en Humbert, afgebeeld een prachtige

douanes baudrier (sabelriem) plaat.

 

 

 

 

 

Baudrier plaat, reproductie

van een originele plaat,

de tekst 'Douane Imperiale'  i.p.v.

'Douanes Imperiales' is een

schrijffout gemaakt door de

originele ontwerper uit die tijd.

 

 

 

 

Originele baudrier plaat,

familie Hare Canada. De tekst is

door demaker verkeerd gespeld.

 

 

Er waren modellen bedoeld voor

de preposes en voor de officieren.

Op allen afgebeeld het alziende

oog.

 

(note: Dit werd niet alleen door de

douane gebruikt maar ook door

de gendarmerie en boswachters).

 

 

 

 

Positie van de baudrierplaat

 

 

De 'baudrier' (sabelriem) plaat gebruikt door douane

eenheden was een overblijfsel uit de eerdere

revolutionaire periode, waarin douane eenheden nog

geen eigen uniformen hadden en alleen herkenbaar

waren aan deze baudrier plaat en een 'commission'.

(schriftelijke verklaring dat men voor de douane

werkte).

 

 

 

 

..originele douane baudrier plaat,

eigenaar Andre Lucot.

 

 

Na de invoering van de groene uniformen in 1800

bleef de plaat echter gewoon in gebruik, en werd

gemaakt in allerlei uitvoeringen.

 

Baudrier staat voor de riem waaraan de sabel zat

bevestigd en vaak ook een bajonet. De plaat was

gemaakt van koper, vaak verguld door een dunne

zilverlaag. Op de achterzijde twee dunne koperen

gebogen draden waardoor heen de riem gestoken

werd.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

SABRE BRIQUET

 

 

 

Sabre briquet, met bajonet en

patronentas (giberne).

Onder de patronentas een

opgerolde 'bonnet de police'

muts.

 

 

 

Gestempelde en gegraveerde

kling

 

 

 

 

 

 

 

De sabre briquet was de standaard korte infanterie sabel

gebruikt in het Franse leger, er waren verschillende modellen

in omloop, o.a. bijvoorbeeld een model alleen voor garde

eenheden etc.

 

Het wapen is in zijn basisvorm zeker in gebruik gebleven tot

ver in de 2e helft van de 19e eeuw in vele landen.

 

 

 

 

Origineel Frans sabre briquet uit 1812

 

 

 

 

De sabret briquet en het bajonet zaten beide bevestigd

aan de baudrier riem. Het wapen had een messing koperen

greep en een kort dik stevig lemmet, voornamelijk bedoeld

om mee te houwen. Sabelkwasten kwamen ook bij de

douane eenheden voor, vaak in donkergroen en felrood.

 

 

Tijdens militaire akties werd deze sabel vaak als lastig

ervaren en niet meegenomen en werden achtergelaten in

het bivak. Daar werd hij dan vaak ingezet als bijl of

als vleesspies..

 

 

Ook was de sabel goed geeigend voor zoals men het

noemt; een tik uitdelen met het plat van de sabel..

dit door het gewicht van kling en lemmet.

 

 

 

 

V U U R S T E E N   M U S K E T

 

 

 

Douane brigade verwikkeld in een vuurgevecht

met smokkelaars

 

 

Eenheden binnen de brigades waren natuurlijk ook

voorzien van (zwartkruit) vuurwapens, meestal met

musketten (fusil) maar er wordt ook wel eens het

gebruik van pistolen vermeld.

 

 

 

 

Origineel Charleville musket uit 1815, in bezit van een van onze leden.

 

 

 

Het meest gangbare model musket was de Charleville

an XI model 1777, een vuursteenslot wapen met gladde

loop. Dit wapen werd veel gebruikt in het Franse leger,

en werd ook in enorme aantallen geëxporteerd naar

Amerika en Canada. Het wapen stond bekend om zijn

degelijkheid en goede schiet prestaties.

 

 

 

 

 

het vuursteenslot van dichtbij gezien, de messing

vuurpan duidelijk zichtbaar. Deze werd eerst gevuld

met een kleine hoeveelheid zwartkruit, daarna werd

de kogel en resterende kruit in de loop geladen en

aangestampt.

 

Bij het overhalen van de trekker zorgde de ketsende

vuursteen voor kleine vonkjes, waardoor het kruit in

de pan (de vlam in de pan..) ontbrande en via een

klein gaatje in de loop terecht kwam bij de hoofdlading

en zo het musket vervolgens liet afgaan.

 

Een geoefend schutter kon per minuut, 2 a 3 schoten

afvuren.

 

 

 

 

 

 

 

GIBERNE MUNITIE CONTAINER

 

 

 

Giberne plaat die gebruikt wordt

op onze eigen patronen tassen.

 

Een koperen adelaar; dit model

werd ook veel gebruikt bij andere

eenheden o.a. in het leger.

 

 

 

 

Giberne tas in het veld.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De giberne (ammunitie tas) is een zwarte leren tas

hangend aan een leren riem, waarin de schutter

zijn patronen bewaarde, reserve vuurstenen, olie

voor het smeren van het wapen, doekjes, etc.

 

 

 

               Inhoud

              1.Houten blok, met twee vakjes en ronde uitsparingen

                 in het midden voor direct bruikbare patronen.

              2.Veerspanner / ontspanner voor het vuursteenslot

              3.Flesje olie

              4.Kant en klare patronen

              5.verpakte kant en klare patronen

              6.Reserve kogels en vuurstenen

              7.Poetswol en poetsdoeken

 

 

Op de voorzijde van de giberne was vaak een metalen

plaat aangebracht die aangaf in welk regiment,

onderdeel men diende, dit kon een adelaar zijn, een

nummer, of zoals bij de Franse linieregimenten een

'N' (Napoleon).

 

Voor de douaniers was dezelfde giberne voorgeschreven

zoals die ook werd gebruikt in het leger, over de te

gebruiken plaat zijn echter geen voorschriften bekend.

Ook hebben we geen afbeeldingen terug gevonden die

ons verder zouden kunnen helpen hierin, we zijn dan

ook van een adelaar uitgegaan, aangezien deze veel

werd gebruikt.

 

 

De enige ons bekende afbeelding die een

giberne laat zien van een douanier.

 

Deze tekening is gemaakt door E.Fort, maar is een

kopie van een veel oudere tekening uit 1810, die een

douanier aan de Rijn laat zien gemaakt door een

zekere Garnier. De giberne is voorzien van een

witte couvre (hoes) meestal gemaakt van dik linnen

om de giberne tegen vocht etc te beschermen.

 

Afgebeeld op de couvre, de Franse kroon en de

letters; D.I. (douanes  imperiales) in een gele

kleur. Eronder zit opgerold de bonnet de police.

 

 

 

 

 

 

 

DOUANES IMPERIALES

KNOPEN

 

 

 

 

Oude afbeelding van een

douanes imperiales knoop.

 

 

 

Reproductie model, in gebruik

voor onze eigen uniformen.

 

 

 

 

 

 

 

 

Bij het oprichten van het douanes imperiales corps in

1804 kreeg het uniform voor de douaniers ook nieuwe

knopen toegewezen. De knopen met de tekst;

'douanes nationales'

 

verdwenen, en op de nieuwe modellen stond de

Franse adelaar afgebeeld, daarom heen

de tekst douanes imperiales en het alziende oog.

 

 

 

 

Originele douanes imperiales knoop

Edmond Zotto.

 

De knopen gemaakt van koper, waren licht verzilverd,

en gebruikt in twee diameters, 15 en 25 mm.

 

 

 

 

 

 

 

BROEKEN EN
SLOBKOUSEN

 

 

 

prepose met een lange groene

broek, de slobkousen draagt

hij eronder.

 

 

 

Slobkousen waren gelijk aan het

model van de lichte infanterie.

Demi (half) hoog model, uit dik

zwart wol.

 

Ook voorgeschreven was een

witte bies aan de bovenzijde en

een kwast in wit of groen.

 

Model en materiaal van de knopen

zullen ook weer legio zijn geweest,

hiervoor is ook niks

gereglementeerd.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Douanier in tenue de campagne met een stevige

witte linnen of katoenen (werk)broek aan, die

over de slobkousen valt.

 

 

Broeken (pantalon) voor de douane eenheden in de

brigade waren allen gemaakt in idem donkergroen

laken als de habit. Men gebruikte een lang model

waarover de zwarte demi slobkousen werden

bevestigd.

 

(deze werden ook nog wel eens onder de broek

gedragen,zie foto linksboven), waarschijnlijk als

men niet in dienst was ? (petit tenue).

 

 

Ook afgebeeld ziet men wel de witte linnen werk broek,

overgenomen uit het leger.

 

 

 

prepose met een lang model groene broek,

afgebeeld duidelijk de halfhoge zwarte slobkousen

met witte bies en kwast.