|
|
||||||||
|
NAPOLEONS DOUANIERS ..paramilitaire eenheden, zwaar bewapend, in grote steden zelfs gelegerd in hun eigen kazernes.. |
||||||||
|
-In 1804 richtte Napoleon zijn Douanes Imperiales corps op, ex-soldaten en veteranen konden hierin dienst nemen. Gevraagd werd een militair verleden van meer dan zes jaar. Iets wat men moest bewijzen door het aan leveren van de papieren die een soldaat meekreeg via het ministerie van oorlog bij zijn afzwaaien, ook werden aanvragen gecontroleerd bij het ministerie van oorlog zelf. De mannen werden gekleed in een zeer donkergroen uniform, voorzien van zilveren knopen met de Franse adelaar en het alziende oog.
De Douanes Imperiales (keizerlijke douanes) waren onderdeel van het ministerie van handel en manufacturen, zodoende waren in dienst genomen mannen geen militairen meer, maar feitelijk ambtenaren in uniform, paramilitaire eenheden, zwaar bewapend, in de grote steden zelfs gelegerd in hun eigen kazernes.
|
||||||||
|
Originele douaniers sjako (douanemuseum Bordeaux)
..op het water voeren kleine en grote douanes schepen en controleerden de schepen.. |
||||||||
|
Douanes tamboer 1804-1810
|
In 1806 wordt er gestart met de Continentale blokkade tegen de Britse Eilanden, alle goederen die werden geproduceerd in Engeland of haar koloniën werden verboden in het Franse keizerrijk e haar satelliet staten. Via een economische wurging probeerde Napoleon de Engelse economie dusdanig te verzwakken dat deze vroeg of laat door geldgebrek vrede wilden sluiten met Frankrijk.
Om deze enorme blokkade goed uit te kunnen voeren werd het Keizerlijke douanes corps flink uitgebreid met meer manschappen. Uit allerlei landen werden mannen aangenomen, uit landen zoals: Nederland, België, Duitsland, Italië, de Keizerlijke douanes ging multicultureel.
Om hun taken goed uit te kunnen voeren kreeg het douanes corps hoge volmachten mee van keizer Napoleon, de hoogste rang binnen de keizerlijke douanes (de douanes secretaris generaal) legde dan ook rechtstreeks verantwoording af bij de keizer zelf.
Bij het opstarten van de blokkade werden overal aan de grenzen van het Franse rijk zogenaamde 'douane linies' opgezet'. Deze linies vormden een barrière van kleinere douane posten, tegen smokkelaars en hun verboden goederen. Deze linies liepen langs de land grenzen, langs de kusten en grote rivieren, alles werd in het werk gesteld om de Engelse goederen tegen te houden.
Op het water voeren kleine en grotere douanes schepen (vaak bewapend met kanonnen) en controleerden de schepen. In grote handelsplaatsen en havens verschenen grote douanes kantoren.
|
|||||||
|
Sabel van een douanes officier
..nog nooit in de menselijke geschiedenis werd op een dergelijke grote schaal goederen gesmokkeld.. |
||||||||
|
Decreet van de Douanes Imperiales, uitgegeven te Amsterdam in 1810
|
..Door de blokkade werden de schaarse goederen uit Engeland steeds meer gevraagd. Prijzen gingen flink omhoog en er werd steeds meer gesmokkeld. Via smokkelroutes ter land en zee probeerden smokkelaars de verboden goederen Frankrijk binnen te brengen.
De nummers van de aantallen smokkelaars en hoeveelheid smokkelwaar was echt duizeling wekkend hoog, nog nooit in de menselijke geschiedenis werd op een dergelijke grote schaal goederen gesmokkeld door zo velen!
De smokkelaars vormden steeds meer bendes, vaak bewapend en heel goed bekend in de contreien waar ze opereerden. De douaniers waren altijd in de minderheid, ook wisten de smokkelaars precies waar hun posten lagen, zelfs vaak ook hoe laat ze hun rondes maakten en waar ze controleerden, informatie verkregen via de plaatselijke, noem het spionnen..
Naargelang de blokkade langer ging duren en prijzen van Engelse goederen steeds meer stegen namen de smokkelaars ook steeds meer risico's om de dure goederen toch maar de grens over te krijgen ondanks de aanwezige douaniers. Het geweld nam toe..
Ook was het nog eens zo dat door hun opgelegde taken de douaniers nergens populair waren. Zo werden Douane brigades (vaak bestand uit ongeveer acht tot tien man sterk) verrast in het veld, beschoten, betrokken in vechtpartijen. Douane posten werden nachts aangevallen. De douaniers werkten in een zeer gevaarlijke omgeving.
|
|||||||
|
Originele Douanes Imperiales knoop
..De douaniers werden door hun goed functioneren steeds meer ingezet voor andere taken en ontwikkelde zicht tot een allround corps.. |
||||||||
Douanes Matroos (matelot)
|
Douaniers waren geen lieverdjes, maar vaak geharde soldaten, die al menig gevaar hadden meegemaakt in hun militair verleden. Daarop werden ze ook geselecteerd. Napoleon verwachte veel van zijn douaniers en de mannen waren zich hier van bewust en voerden hun taken zo goed als kon uit.
De aanval tegen smokkelwaar en smokkelaars werd versterkt. Douaniers konden nu eenheden van het leger oproepen in hun strijd tegen de Engelse goederen, weigering van de leger troepen werd zwaar bestraft. Voorts werden de douaniers in hun taken ondersteund door de Gendarmes en Nationale Garde.
Er werden grootscheepse razzia's opgezet in de steden waar veel werd gesmokkeld, douaniers hielden raids op vijandelijk gebied om de aldaar aanwezige Engelse goederen te vernietigen of mee te nemen, de aantallen douaniers werden ook weer steeds meer opgeschroefd.
De keizerlijke douanes ging daarbij zo systematisch goed te werk dat via de geïnde accijns, in beslag genomen goederen enzovoorts, miljoenen francs jaarlijks in de Franse staatskas vloeiden, geld dat keizer Napoleon goed kon gebruiken in het kunnen voortzetten van de oorlog.
De douaniers werden door hun goed functioneren steeds meer ingezet voor andere taken en ontwikkelde zich in de jaren tot een allround corps, met geharde ervaren mannen in dienst.
Ze moesten deserteurs opsporen, functioneerden als lijfwacht voor hoge officieren, werden ingezet tegen oproer en rebellie. Napoleon nog steeds vol van zijn goed functionerende douaniers wilde zelfs eenheden van de douanes plaatsen in zijn eigen garde.
|
|||||||
|
..Speciale douanier scherpschutters bemanden enorme geweren op houten constructies en schoten op officieren en tamboers van de vijand.. |
||||||||
|
-In latere jaren van Napoleons keizerrijk loopt het dan spaak (1812), de tocht naar Rusland wordt een enorme ramp voor het leger, vele tienduizenden sneuvelen of verhongerden. Napoleon benodigde snel een nieuw leger om de Russische en weer in opstand gekomen Pruisen tegen te houden, liefst al op Duits grond gebied. Douanes eenheden, al militair ingezet vanaf 1804 worden opgeroepen om het overgebleven leger te ondersteunen in de gevechten. Douane brigades worden samengevoegd tot compagnie groottes (ongeveer 120 man) en trokken in hun donkergroene 'tenue de campagne' uniformen op richting Oosten, de Pruis en Rus tegemoet.
Er volgen vele zware gevechten op het Duitse grondgebied (1813). De samengestroomde douaniers worden o.a. als garnizoen eenheden ingezet in grote steden zoals Hamburg. In Hamburg verdedigden de douaniers de enorme stadswallen, speciale douanier scherpschutters bemanden enorme geweren op houten constructies en schoten op officieren en tamboers van de vijand. In de haven van Hamburg lagen douane kanonneer boten die de vijand onder vuur namen.
Elders in Duitsland vochten de douaniers mee bij de herovering van Luneburg, ondersteunden het leger als schermutselaars op het veld, avanceerden voorop de legereenheden, als scouts hielpen zij de weg voor te bereiden voor de hoofdmacht. Bij een gevecht tussen (naar Russische zijde overgelopen Saksische eenheden) bestaande uit bijna 5.000 soldaten en een eenheid van bijna 900 douaniers (aangestuurd door een douanes directeur), wonnen deze laatste de slag, waarvoor de douane directeur het 'Legion d'Honneur' kreeg.
|
||||||||
|
..Door hun militaire acties kregen de douaniers al gauw verschillende bijnamen, zoals de 'Chasseurs Vert' (de groene jagers).. |
||||||||
|
Douanier (prepose) in campagne tenue 1806-1815. Er werd ook zwart leerwerk gebruikt om nog minder op te vallen.
|
Door al deze variatie in taken en manier van vechten als tirailleurs was dan ook bij de douaniers een hogere mate van intelligentie vereist en een meer onafhankelijk denken. Niet langer een onderdeel van een hersenloze robot in een afgesloten 'stop en loop' formatie, alleen bewegend en schietend op orders).
In een open formatie probeerden deze binnen de vijandelijke linies voor onrust te zorgen, door deze veelal op de flanken aan te vallen en hun vuur vaak concentreerden op alleen de vijandelijke officieren en tamboers.Door hun militaire acties kregen de douaniers al gauw verschillende bijnamen, zoals de 'chasseurs vert' (de groene jagers).
Vele douaniers sneuvelden op het Duitse grondgebied, na de slag om Leipzig (16-19 oktober 1813) werd het Franse leger dan vernietigend verslagen en moest zich terugtrekken tot aan de Franse grenzen. In Nederland werden de weinige nog aanwezige troepen bevolen om zogenaamde sper vestigingen op te zetten om de vijand tegen te houden. Douane eenheden waren toen nog veel aanwezig in Nederland, de samengevoegde compagnieën ondersteunden het leger en maakten deel uit van de garnizoenen die de sper vestigingen bemanden. Ook Nederlanders in dienst van de Keizerlijk douanes (hun aantal loopt in de duizen- den) nemen hieraan deel.
Begin 1814 verzamelde het Franse leger zich in huidig België en de franse grens. De Continentale blokkade is dan al uit elkaar gevallen en de overgebleven douanes eenheden worden alleen nog militair ingezet. Ze maken deel uit van garnizoenen die de steden verdedigen, ook in het garnizoen van Antwerpen dat tot na de oorlog stand hield.
|
|||||||
 |
||||||||
|
-Napoleon met zijn troepen, campagne 1814
..Op 6 April 1814 geeft Napoleon zich over.. |
||||||||
|
..Op 6 april 1814 geeft Napoleon zich over, pas echter na hevige gevechten op Frans grondgebied waarbij nog menige slag door de Franse legers wordt gewonnen, maar de overmacht is te groot. Napoleon vertrekt naar Elba en de vrede wordt gesloten. De nog ingesloten leger garnizoenen (o.a. nog in Coevorden) mogen vrijuit gaan en terugkeren naar hun vaderland.
Napoleons zijn geliefde keizerlijke douane wordt ontbonden, de adelaar verdwijnt van de sjako's en knopen, ervoor in de plaats komt een nieuw, klein gelijkend douanes corps, de zogenaamde 'Douanes Nationales' (Nationale Douanes). Vele douaniers worden ontslagen en verdwijnen als ooit trots douanier dienend voor de keizer de goot in.. door de vrede en flink ingekrompen Franse grondgebied is er geen vraag meer naar ex soldaten en douaniers..
|
||||||||
|
-Douaniers bewaken een stadspoort in 1809
..Op 1 April 1815 gebeurt het geheel onverwachte. Napoleon keert met een klein legertje van getrouwen terug op Frans grondgebied.. |
||||||||
|
|
Op 1 april 1815 gebeurt het geheel onverwachte. Napoleon keert met een klein legertje van getrouwen terug op Frans grondgebied. De burger bevolking, die weer genoeg heeft van koning Lodewijk en zijn monarchie, verwelkomt de herrezen keizer met open armen.
Troepen gestuurd door Lodewijk om Napoleon en zijn privé leger tegen te houden, slaan om en lopen over naar het kamp van de voormalige keizer, roepend 'Vive l'Empereur!' (leve de keizer).
Triomfantelijk keert Napoleon terug in Parijs, Lodewijk is dan onder tussen weer gevlucht naar het buitenland. In rap tempo bouwt Napoleon het leger weer op, begin Juni verschijnt een document waarop vermeld alle troepen die hem tot beschikking staan, onder hen 12.000 douaniers, die worden ingezet als 'schermutselaar' eenheden.
Ook werd het keizerlijke douanes corps opnieuw opgericht en herrijst de adelaar weer op de uniformen van de douaniers.
-Douanier a cheval (te paard). De douanes hadden ook eigen bereden eenheden te paard, die snel konden ingrijpen. Deze droegen ook hun eigen donkergroene uniformen. |
|||||||
|
..De impact die de douaniers over de hele Napoleontische periode hebben gehad is enorm, veel groter dan de zo vaak beschreven taken van een enkele leger eenheid.. |
||||||||
|
Dan volgt de slag om Waterloo, Napoleon verliest, veelal veroorzaakt door onkunde binnen zijn eigen generale kader. Het Franse leger moet zich terugtrekken, achtervolgt door veelal Pruisische legers. Weer volgt een periode van maandenlange gevechten tegen een superieure vijand, douaniers verdedigen de steden mee, velen sneuvelen hierbij. De gevechten gaan zelfs door tot eind 1815 (november), 5 maanden na Waterloo.
Eind 1815, na het neerleggen van de wapens wordt voor de tweede keer de keizerlijke douanes ontbonden, zuiveringen worden deze keer wel doorgevoerd, alle pro Napoleon gezindten worden ontslagen uit dienst. Het eens zo trotse Keizerlijke douanes corps houdt voorgoed op te bestaan en wordt vervangen. Hun korte maar rijke geschiedenis wordt vergeten, mede veroorzaakt door een enorme brand, die het hele douane archief in Parijs, veranderd in as, eind 19e eeuw.
Echter door een enkele kleine zwart wit tekening en het enthousiasme van enkele re-enactors is dit stukje interessante geschiedenis opnieuw tot leven gewekt. De impact die de douaniers over de hele Napoleontische periode hebben gehad was enorm, veel groter dan de zo vaak beschreven taken van een enkele leger eenheid zoals bijvoorbeeld Napoleons Garde.
-Door het moeten uitvoeren van de Continentale blokkade tegen Engelse goederen waren de douaniers niet erg populair in de Hollandse provinciën, na hun vertrek in 1813 verschenen dan ook enkele spotprenten in de Hollandse krantjes.
|
||||||||
|
|
||||||||
|
Startpagina - Vereniging - Agenda - Uitbeelding - Foto's - Uniformen
|
||||||||
